Tarih

“Adığe” çatı ismi altında tarihsel olarak Kabardeyler, Bjeduğlar, Besleneyler, Abzehler, Çemguylar, Ubıhlar, Şapsığlar ve diğer boylar anlaşılmaktadır. Bu toplulukların en kalabalık olanı Kabardeylerdir. Rusya Federasyonu’ndaki nüfusları günümüzde 500 bin, Adığeylerin (Çerkeslerin) 160 bin, Karaçay-Çerkes’teki Çerkeslerin ise 60 bin civarındadır. Adığelerin, Osetlerin, Çeçenlerin, Balkarların, Karaçayların, Dağıstan halklarının ve İnguşların eski çağlardan günümüze uzanan tarihsel gelişim yolu […]

Rus-Çerkes Savaşı’nın aktif aşaması başlamadan önce Natuhay (Nethkuac), ülkenin sadece batıdaki bir ucu değil; aynı zamanda stratejik bir vitrini, ekonomik bir merkezi ve dış dünyaya açılan en önemli “kapısı” konumundaydı. Bu bölge, Çerkes dünyasında deniz gücünün ve dönemin en özgürlükçü sosyo-politik dönüşümlerinin de kalbiydi. Stratejik Önemi ve Etkisi Natuhay, kuzeyde Pşıj (Kuban) nehrinin aşağı havzasından […]

Eskafder Tarihsel Gerçeklerin Bilinçli ve Sistemli Olarak Çarpıtılması Üzerine; Son günlerde çeşitli dijital platformlarda dolaşıma sokulan, tarihsel verilerle çelişen ve kimi odakların organizasyonu ile yapıldığı bariz bir biçimde ortada olan kara propaganda içerikli bir dezenformasyon videosu mevcuttur. Çerkes halkının tarihi gerçeklerinin çarpıtılarak, 19. yüzyılda yaşanan trajediye ve güncel statüsüne dair bilimsel gerçeklikten uzak, tarihi gerçeklerin […]

XVIII. yüzyılda ve XIX. yüzyılın ilk yarısında Şapsığiya (Шапсыгъ), Çerkesya’nın sıradan bir vilayetinden çok daha fazlasıydı: ülkenin en güçlü demografik ve ideolojik kalesi konumundaydı. Tek bir etno-politik alanın parçası olarak, klasik feodalizmden askeri-demokratik düzene geçişin Kafkasya’ya özgü benzersiz bir deneyimini somutlaştırıyor, bununla birlikte Adığe Habze şövalye yasasının sarsılmazlığını koruyordu.Siyasi Sistem ve KurumlarXVIII. yüzyılın sonlarına kadar […]

Çerkes takvimine göre 6235 yılı geliyor, bu günde yeryüzündeki yaşam yeni bir döngüye başlar. Çerkesler yeni yılı 21 Mart’ı 22 Mart’a bağlayan gece kutlarlardı.🌗Bu gün ilkbahar ekinoksu günüdür, yani gece ve gündüz süreleri eşitlenir. 🌱Ayrıca bu gün doğanın canlandığı, bitkilerde özsuyunun akmaya başladığı ve toprağın uyandığı gün olarak kabul edilir. Yaşamı toprağa ve doğaya sıkı […]

Tarihsel ve arkeolojik kaynaklar bütününde: antik Meotlar (мыутӀэхэр) bilim tarafından modern Çerkeslerin doğrudan etnik ataları olarak resmen kabul edilmektedir.En parlak dönemlerinde yerleşim alanları, Don (Tanais) nehrinin ağzına kadar uzanarak tüm Doğu Azak bölgesini kapsıyordu.Azak bölgesindeki Meot mirası.Tarihi Çerkesya, antik ve ortaçağ sınırları içinde Meotis (Azak Denizi) kıyılarıyla ayrılmaz bir şekilde bağlantılıydı.

Telostaney (Talostan Kabardey’i), 16. yüzyılda Kabardey’in feodal parçalanmasının bir sonucu olarak ortaya çıkan ve daha sonra Rus ve Osmanlı kaynaklarında Küçük Kabardey olarak bilinen bölgenin siyasi çekirdeği haline gelen önemli özerk beyliklerden biriydi. Bu mülk adını kurucusu olan efsanevi Aydınlık İnal’ın torununun çocuğu Prens Talostan (Tatlotsan) Janhotov’dan almıştır.Bölge ve coğrafi etkiTelostaney en parlak döneminde (16. […]

Ketukino Kabardey’i (Къетыкъуэ) – 18. yüzyılda sözde “Kaşkatau partisi”nin kalesi haline gelen Büyük Kabardey’in en güçlü ve siyasi olarak aktif beylik mülklerinden biri. Bu, bir sülalenin siyasi ağırlığının sadece topraklarının genişliği ile değil, liderlerinin kişisel karizmasıyla, dünya imparatorlukları arasında manevra yapabilme ve Çerkesya’nın öznelliğini koruyabilme yetenekleriyle belirlendiği bir “şövalye cumhuriyeti” dönemiydi.Topraklar ve siyasi ağırlıkKaitukin (Къетыкъуэ) […]

1763’teki Rus-Çerkes Savaşı’nın başlamasından önce Kabardey (Doğu Çerkesya), sadece Adığe dünyasının değil, tüm Kuzey Kafkasya’nın siyasi ve kültürel merkezi rolünü oynayan güçlü, çok etnikli bir devlet yapısıydı. O dönemin büyük imparatorlukları tarafından öznelliği tanınan ve iç yapısının temelini sarsılmaz Адыгэ Хабзэ kurallarının oluşturduğu bir “şövalye cumhuriyeti” idi.Topraklar ve sınırlar: Manıç’tan Hazar’aEn parlak döneminde (16. yüzyıl […]

Tarihtesi Kazi Kabardeyi’nden doğan ve Büyük Kabardey’in siyasi çekirdeğini temsil eden Hatoxuşokuey (Atejukoların Kabardey’i), 18. yüzyılda ve 19. yüzyılın ilk yarısında Çerkes dünyasının en güçlü devlet oluşumlarından biriydi.

İdarey (İdar Kabardey’i), 16. ve 17. yüzyıllarda feodal Kabardey’in doğu bölümünü temsil eden tarihi bir bölge ve özerk bir beylikti.Bu siyasi yapı, Kuzey Kafkasya tarihinde kilit bir rol oynamış ve Çerkes dünyası ile Rus Çarlığı arasındaki diplomatik ve askeri ilişkilerde ilk “köprü” olmuştur.İşte sağlanan kaynaklara dayanarak İdarey tarihinin ayrıntılı bir rekonstrüksiyonu:Var olduğu dönem

Çerkes (Adığe) tarihyazımında Aydınlık veya Nurlu İnal (Adığece: Инал Нэху) olarak bilinen İnal, Kafkasya’nın geç ortaçağ tarihinin merkezinde yer alan bir figürdür. (Saltanat yılları yaklaşık 1427-1453)Çoğu Çerkes prens hanedanının efsanevi atası olarak kabul edilir: Kabardey, Besleney, Temirgoy, Hatukay ve bazı Hegak sülaleleri. Çoğu araştırmacı onun yaşamını ve faaliyetlerini 15. yüzyılın ilk yarısına veya ortasına tarihlendirmektedir.Kökeni […]

Çerkes (Adığe) toplumunda cegako (dzheguak’we) kurumu, yalnızca bir sanatçılar topluluğu değil, aynı zamanda sosyal düzenlemenin temel bir aracı, tarihsel hafızanın deposu ve ulusal bütünleşmenin güçlü bir faktörüydü. Cegakolar, sanatlarında büyülü işlevlerin zamanla estetik ve politik işlevlere dönüştüğü profesyonel halk yaratıcılarıydı.Sosyal statü ve geleneksel dokunulmazlıkCegakolar feodal anarşi ve savaş koşullarında bile korudukları istisnai bir “dokunulmazlık” statüsüne […]

“Kibir”, Çerkesler için onları boyunduruk altına alanlar ve aynı zamanda boyunduruk altına aldıkları kişiler tarafından uydurulmuş bir terimdir. Bu, Çerkes’in üzerinde despotlara ve tiranlara tahammül etmemesi ve özgür yaşam tarzı nedeniyle ortaya çıkmıştır. Çerkes gururluydu, ama kibirli değildi; her zaman erişilebilir ve sadeydi. Gurur, hem efendi hem de köle tarafından eşit derecede nefretle karşılanır. Daha […]

Kritik anlarda, halk anında kenetlenme yeteneğine sahiptir. Her birey olup bitenler için kişisel bir sorumluluk hisseder. Bu, Çerkeslerin Adığağe ve Adığe Xabze’ye (Habze’ye) dayanan, neyin uygun olup neyin olmadığına dair ortak bir anlayışa sahip olmalarından kaynaklanmaktadır. Adığe Xabze; görgü kuralları ile örf ve adet hukukunun unsurlarını birleştiren ahlaki ve hukuki bir kurallar bütünü, toplumsal bir […]