Karadeniz’deki Çerkes Gemileri
Rus-Çerkes Savaşı. Gagra Muharebesi (1838)
Şubat 1838’de Amiral M. P. Lazarev, Deniz Kuvvetleri Kurmay Başkanı A. S. Menşikov’a, Gagra kalesi yakınlarında “Glubokiy” adlı luger ve dört Çerkes kadırgası arasında gerçekleşen şiddetli deniz savaşını rapor etmiştir.
Çerkesler (Adigeler) için askerî seferler, geleneksel dünya görüşlerinin ayrılmaz bir parçasıydı. Ancak, askerî faaliyetleri yalnızca atlı baskınlarla sınırlı değildi; deniz seferleri de antik çağlardan beri bilinmektedir. Yunanlıların “kamara” olarak adlandırdığı, kare veya Latin yelkeniyle donatılmış Çerkes kadırgaları, Karadeniz havzasının sularını baştan başa katetmiş, kıyı şehirlerine ve hatta krallıklara saldırmıştır.
- yüzyıl ortalarının önde gelen Bizans tarihçisi Laonikos Halkokondiles’in tanıklığına göre: “1458’de Artabil liderliğindeki Zih (Çerkes) korsanları Trabzon’u ele geçirdi, Rum imparatorunu, oğlunu ve 300 tebaasını öldürdü ve Trabzon İmparatorluğu’nun içlerine doğru yağma amaçlı bir akın gerçekleştirdi.” Karadeniz’deki deniz akınları, Çerkesler için tıpkı uzak ve yakın ülkelere yapılan kara askerî seferleri kadar geleneksel bir uğraştı.
Araştırmacı A. B. Snisarenko’nun “Antik Denizlerin Hâkimleri” adlı eserinde belirttiği gibi: “Kuzey Kafkasya’nın uygun limanlardan neredeyse yoksun dağlık kıyılarında Akalar ve Zih boyları yaşamaktaydı. Bunlar profesyonel korsanlardan oluşan kabilelerdi. Ünleri o kadar korkutucuydu ki… Fasis’ten Sind Limanı’na kadar tek bir gemi bile kendini güvende hissedemezdi — bu tartışılmaz bir gerçektir. Korsanlar ticaret gemilerine saldırır, yakın şehirleri yağmalar ve hatta Karadeniz’in güney ve batı bölgelerine oldukça uzun süreli akınlar düzenlerlerdi. Kıyı devletlerinin yöneticileri onlara gemi demirleme yerleri ve pazarlar tahsis eder, onlarla anlaşmalar yapar ve yağmaladıkları malları satın alırlardı.”
Çerkes gemileri bazen devasa boyutlara ulaşır ve 150 kişilik bir mürettebatı barındırabilirdi. Ancak çoğunlukla gemide 40-80 savaşçı taşıyan teknelerdi. İsviçreli araştırmacı Frédéric Dubois de Montpéreux’ye göre, Çerkeslerin iki ana kadırga türü vardı: omurgalı ve altı düz olanlar. Omurgalı tekneler 50 ila 60 kişi alırken, daha hafif olan düz tabanlı tekneler 18-24 kişi kapasiteliydi (Frédéric Dubois de Montpéreux, “Kafkasya Çevresinde Yolculuk”).
