Ketukin Kabardey’i (Къетыкъуэ)

Ketukino Kabardey’i (Къетыкъуэ) – 18. yüzyılda sözde “Kaşkatau partisi”nin kalesi haline gelen Büyük Kabardey’in en güçlü ve siyasi olarak aktif beylik mülklerinden biri. Bu, bir sülalenin siyasi ağırlığının sadece topraklarının genişliği ile değil, liderlerinin kişisel karizmasıyla, dünya imparatorlukları arasında manevra yapabilme ve Çerkesya’nın öznelliğini koruyabilme yetenekleriyle belirlendiği bir “şövalye cumhuriyeti” dönemiydi.
Topraklar ve siyasi ağırlık
Kaitukin (Къетыкъуэ) prenslerinin toprakları Orta Ön Kafkasya’nın stratejik açıdan önemli bölgelerini kapsıyordu.

• Coğrafya: Sülalenin toprakları Pyatigorye bölgesinde uzanıyor, Kuma ve Kuban nehirlerinin üst kısımlarının yanı sıra Kuma’dan Çegem’e kadar olan ovaları da kapsıyordu. Aslanbek Kaitukin’in ikametgahı, uzun bir süre ele geçirilemez doğal bir kale olan Kaşkatau bölgesinde bulunuyordu.
• Siyasi hakimiyet: Aslanbek Kaitukin 1737’de resmi olarak tüm Kabardey’in “kıdemli ve en önemli prensi” olarak kabul edildi.
  Къетыкъуэ sülalesinin kahramanları
  Bu hanedanın kahramanlar panteonu, Kırım Hanlığı ile yaşanan büyük çalkantılar ve savaşlar dönemiyle ayrılmaz bir şekilde bağlantılıdır.

1. Aslanbek Kaitukin (Къетыкъуэ Аслъэнбэч): 18. yüzyıl Çerkes tarihinin kilit figürü, “Büyük” olarak adlandırılır. Gücü ve uzlaşmazlığı nedeniyle kendisine “Мыщэ” (Ayı) deniyordu. Petro’nun İran seferinin bir katılımcısıydı ve hırsları feodal bir beyliğin dar sınırlarına sığmayan bir stratejistti: “Bu iki deniz (Hazar ve Karadeniz) arasında, bir prens için bile çok dar” diyordu.
   Onun en yakın danışmanı ve “halkın sesi” efsanevi bilge Жабаги Казаноко idi.
2. Kanemat Kaitukin: Aslanbek’in 1721’deki bir iç çatışmada öldürülmesi öylesine önemli bir olaydı ki, büyük ve kanlı bir katliama katılmak anlamına gelen ve “Kanamat’ın cinayeti meselesine karıştı” (Къэнэмэт и лIыук1ым хэхуащ) şeklinde kalıcı bir deyim doğurdu.
3. Dzhambulat ve Khamurza Kaitukin: Kırım ve Rusya’nın sürekli baskısı altında hanedanın otoritesini destekleyen önemli askeri komutanlar ve diplomatlar.
   “пщы я пщыж” (prenslerin prensi) statüsü üzerine
   En yüksek unvan söz konusu olduğunda akademik doğruluğu korumak önemlidir. Adığelerin kutsal geleneklerine göre, “пщы я пщыж” (prenslerin prensi) statüsü, büyük İnal tarafından İnalidlerin büyük kolu olan Temirgoy Bolotokov prenslerine resmi olarak miras bırakılmıştır. Bu, İnal’ın karargahının tam olarak Temirgoy’da olmasının bir hatırasıydı.
   Bununla birlikte, de facto olarak 18. yüzyılda, tüm Kabardey ve Orta Kafkasya ölçeğinde bu unvana eşdeğer gerçek ağırlığa sahip olan Aslanbek Kaitukin idi. Kaşkatau partisindeki liderliği ve hem Rusya hem de Kırım tarafından “baş sahip” olarak tanınması, figürünü olağanüstü hale getirdi ve Къетыкъуэ Kabardey’ini tüm bölge için kilit bir güç merkezi haline getirdi.
   1737’de tüm Kabardey’in “kıdemli ve en önemli beyi” (пщышхуэ) olarak kabul edilen Aslanbek Kaitukin’in (Къетыкъуэ Аслъэнбэч) saltanatı sırasında, ülkenin sosyo-politik mimarisi bir “şövalye cumhuriyeti” olarak gelişiminin zirvesine ulaştı. Yöneticinin kişisel karizmasının aşılamaz sınıf sınırları ve onur koduyla birleştirildiği karmaşık bir denge ve denetleme sistemiydi.
   İktidar hiyerarşisi: Otoritenin dikeyliği
   Aslanbek döneminde yönetim sistemi, kıdem ve “kan asaleti” ilkesine dayanan sıkı bir itaat üzerine kuruluydu:
4. Пщышхуэ (Yüce Prens / Vali): Aslanbek bu görevi ulusal kongrede (Хасэ) seçilerek ömür boyu sürdürdü. Ancak o mutlak bir monark değil, eşitler arasında birinciydi (primus inter pares). Gücü, kişisel hanesi dışındaki tüm önemli meselelerde diğer prensler ve etkili soylularla danışma zorunluluğu ile sınırlıydı.
5. Beylik prensleri (Пщы): Dört (daha sonra altı) ana hanedanın – Atajukinler, Misostovlar, Kaitukinler ve Bekmurzinler – sahipleri. Her biri beyliği içinde sınırsız idari ve yargı gücüne sahipti.
6. Tlekoteshler (ЛIакъуэлIэш): Birinci derece soyluların (Anzorovlar, Kudenetovlar, Tambiyevler vb.) en yüksek sınıfı. Prenslerin vassalıydılar ama “hükmetme” haklarına sahiptiler: kendi köyleri, serfleri ve kendi vassalları vardı. Siyasi ağırlıkları o kadar büyüktü ki prens hanedanları arasındaki anlaşmazlıklarda hakemlik yapıyorlardı.
7. Uorklar (Уэркъ): Derecelere ayrılan (дыжыныго, беслан-уорк, уорк-шаотлугус) hizmetli soylular. Zırhlı süvarilerin çekirdeğini oluştururlar ve seferlerde prense eşlik etmekle yükümlüydüler.
   Hanedanlar arası ilişkiler: Denge ve bölünme
   Aslanbek Kaitukin döneminde Kabardey’in siyasi alanı iki koalisyonun şiddetli rekabeti ile şekilleniyordu:

• Baksan partisi: Baksan nehri boyunca uzanan en iyi topraklara sahip olan Atajukin ve Misostov hanedanları tarafından yönetiliyordu.
• Kaşkatau partisi: Kaitukin ve Bekmurzin sülalelerinin kalesi. Aslanbek’in Kaşkatau bölgesindeki ikametgahı, nüfuz mücadelesini yürüttüğü müstahkem bir noktaydı.
  Aralarındaki ilişkiler, askeri çatışmalar ile Хасэ’de uzlaşma arayışı arasında dengeleniyordu. Prensler partilerinin konumlarını güçlendirmek için dış kaynakları (Rusya veya Kırım) ustalıkla kullandılar, ancak İnal’dan ortak kökenleri ve Адыгэ Хабзэ normları onları sistemi tamamen yok etmekten alıkoydu.
  Çerkesya alanına entegrasyon
  Aslanbek döneminde Kabardey izole bir varlık değil, birleşik bir Çerkesya’nın (Адыгэ Хэку) siyasi ve kültürel çekirdeğiydi:
• Siyasi birlik: Çerkesya, Kabardey’in en güçlü “devlet kurucu çekirdek” olarak hareket ettiği beyliklerin ve “özgür toplumların” bir konfederasyonuydu. En önemli konularda (örneğin, büyük güçlerle ittifaklar) koordineli politikalar izleniyordu.