Nart Destanı

Nart destanının en eksiksiz arşivi, Çerkes dilinde yayınlanan yedi ciltlik akademik külliyat “Nartlar. Çerkes Destanı”dır (1968–1971 yılları arasında Maykop’ta yayımlanmıştır). Filoloji Doktoru Asker Gadagatl tarafından toplanıp sistematize edilen bu eser, sadece bir folklor derlemesi değil, Çerkes halkının bilimdeki gerçek tarihi özneliğini geri kazandıran büyük bir manevi kültür anıtıdır. Araştırmacı, yirmi yıl boyunca (1946’dan 1966’ya kadar) […]

“Narzan” kelimesini duyduğunuzda ister istemez aklınıza sıcak bir günde susuzluğu gidermek, ferahlık, canlılık ve güç gelir. “Narzan” kelimesi birçok kişi tarafından bilinir, ancak çok az kişi bunun Kabardey-Çerkes dilinden geldiğini bilir: Nartların içeceği anlamına gelen “Nart Sane”. Bugün Kislovodsk şehrinin bulunduğu su kaynakları bakımından zengin olan bu bölge, 19. yüzyıla kadar tam olarak bu isimle […]

Tanrı Zeus tarafından Kafkas Dağları’ndaki bir kayaya zincirlenen Prometheus’a dair Antik Yunan efsanesi pek çok kişi tarafından bilinir. Bu isim ve bu imge, Antik Yunan mitolojisinin bilimsel incelenmesi sayesinde yaygınlaşmıştır. Yalnızca az sayıda insan bu efsanenin konusunun Kafkasya’dan — Nart destanlarından geldiğini bilir. Nart bilginleri, Elbrus yakınlarında kayaya zincirlenen Nart kahramanı Nasrenjache hikâyesinin Prometheus efsanesinden […]

Nartlar müziğin değerini ve onun insan ruhu üzerindeki coşku verici etkisini anlıyorlardı. Müziğe ne denli büyük önem verildiği, sihirli kaval efsanesinden anlaşılır. Bu efsaneye göre Nart Aşamez’in bereket tanrısı Thagoleg’in bizzat kendisinden aldığı bir kavalı vardı. Kavalın bir ucu beyaz, diğeri siyahtı. Aşamez beyaz uca üflediğinde hayat çiçek açar ve bolluk hüküm sürer, neşeyle birlikte […]

Totreş Ejderhayla Savaşıyor Nartların pek çok kahramanı — boğatırı vardı. Onlar Nart topraklarını düşmanlardan koruyorlardı: devlerden, isplerden, çintlerden, devasa yılanlardan ve kötü yaratıklardan. Şan kazanan kahramanlar, yiğitliklerine adanmış bir şarkıyla onurlandırılırdı. Binlerce yılın derinliklerinden bize ulaşan bu şarkılar sayesinde Nartları bugüne dek anıyoruz. Ünlü bir Nart kahramanının yiğitliği hakkında, araştırmacılara göre destanın en arkaik katmanına […]

Nart destanı çoğu kez haklı olarak kahramanlık destanı olarak adlandırılır. Onda pek çok kahramanın maceraları, serüvenleri ve yiğitlikleri anlatılır. XX. yüzyılda Nart destanının ulusal menşei meselesi üzerine şiddetli bilimsel tartışmalar yaşandı. Destanın kendi ulusal versiyonunun birincilliği konusunda başlıca rakipler Osetler ve Çerkeslerdi (Kabardeyler, Adıgeler, Şapsığlar). Bu iki taraftan her biri «Nartlar»ın yaratıcıları olarak kendi uzak […]

Nartlar, tek bir kişinin iktidarını bilmezdi; Nart destanında çarlara, krallara ya da hanlara dair hiçbir atıf yoktur. Tüm ulusal kararlar «Hase» adı verilen meclislerde alınırdı. Hase kararlarına herkes istisnasız boyun eğerdi; ünlü Nart kahramanları bile Hase’ye çağrılır ve onlara yerine getirilmesi zorunlu olan görevler verilirdi. Günümüz diliyle konuşursak, Nartlar gerçek anlamda demokratik, sivil bir toplumdu. […]

Nartlar, bazı çocukların doğuştan büyüsel yeteneklerle dünyaya geldiğine inanır ve belirli dış işaretlerden bu yeteneği tanıyabilirlerdi. Nart destanında merkezi yeri, kudretli ve otoriter bir kadın büyücü — Sataney-guaşe işgal eder. Nartlar bilgeliğini ve olağanüstü zekâsını kabul ederek ona danışırlar. O yalnızca zekâsıyla değil, aynı zamanda olağanüstü güzelliğiyle de sivrilir. O — destanın baş kahramanı Sosruko’nun […]

“Avatar” filmi bugüne kadar 2,84 milyar dolar hasılat elde etmiş olup sinema tarihinin en çok gişe yapan filmidir. Bu şaheseri kaç izleyicinin gördüğünü hesaplamak imkânsızdır; ancak izleyici sayısının elde edilen gelirle orantılı olduğu aşikârdır. Sürükleyici olay örgüsü, muhteşem senaryo, görsel efektler ve yeni alışılmadık imgeler bizi başka bir fantastik dünyaya taşır. Ve bu dünyada, tıpkı […]

Eğer Nartlar hakkındaki popüler anlatımlarla veya Sovyet çizgi filmleriyle büyüdüyseniz, zihninizde muhtemelen basit ve anlaşılır bir tablo yer etmiştir: kötü niyetli tek gözlü bir dev (ınıj) Nart köyüne gizlice yaklaşır, kutsal ateşi çalar ve soylu şövalye Sosruko hayatını tehlikeye atarak onu donmakta olan insanlara geri getirir. Bu, çocukların algısı için uygun, klasik bir Promethean (Prometheus […]

Nart destanının görkemli kadın figürleri arasında, bilge Setenay’ın hüküm sürdüğü yerde, en şiirsel ve derinden trajik karakterlerden biri öne çıkar — güzel Adiyuh. Adı tam anlamıyla “Ak elli” veya “Işık elli” (‘Aediy’ — önkol, dirsek ve ‘khu’ — beyaz kelimelerinden) olarak çevrilir. Destan ona şaşırtıcı bir güneş büyüsü bahşeder ve hayat hikayesini kadın emeğinin değerine, […]